Alkışın da Bir Ünlülük Ölçüsü Varmış!

Tiyatro mu izliyoruz, yoksa ünlü kontrolüne mi gidiyoruz?

Avrupa’da tiyatro yapmak kolay iş değil. Hele ki Türkçe tiyatro yapmak…
Bir kere sahne kendiliğinden kurulmaz. Dekor gökten inmez, ışık faturası sanat aşkıyla ödenmez, salon kirası da “Biz kültür sanat yapıyoruz” deyince ortadan kaybolmaz. Oyuncuların kostümleri, provalar, ulaşım, afişler, teknik ekipman, salon giderleri… Hepsi bir şekilde karşılanmak zorunda.
Üstelik bütün bunları çoğu zaman kendi cebinden, kendi emeğinden, kendi zamanından fedakârlık ederek yapan insanlar var.

Gündüz işe gidip akşam provaya koşanlar, hafta sonunu sahnede geçirenler, evde replik ezberleyenler, dekor taşıyanlar, bilet satanlar, ışıkla uğraşanlar…
Kısacası Avrupa’da Türk tiyatrosu yapan insanlar, yalnızca oyun sahnelemiyor; bir kültürü, bir dili ve bir sanat geleneğini de yaşatmaya çalışıyor.
Ama gelin görün ki bütün bu emeğin karşısında bazen çok ilginç bir ölçütle karşılaşıyoruz:

Oyunun kalitesi değil, oyuncunun ne kadar ünlü olduğu!

Sanki tiyatroya gitmiyoruz da kırmızı halı törenine katılıyoruz.
Salonun kapısında görünmez bir güvenlik görevlisi var sanki:
— Oyuncu ünlü mü?
— Değil.
— Peki televizyonda gördünüz mü?
— Hayır.
— Sosyal medyada milyonlarca takipçisi var mı?
— Bilmiyoruz.
— O zaman kusura bakmayın, bu oyunu izlemek için yeterli referansımız yok!

Şaka bir yana, bazen tiyatro seyircisinin bir kısmı için oyun seçimi, sanat değerlendirmesinden çok bir ünlüyle karşılaşma organizasyonuna dönüşebiliyor.
Bir oyuncu televizyon dizilerinde tanınmışsa, sinemada rol almışsa ya da Türkiye’de popüler bir isimse Avrupa’daki programına yoğun ilgi gösterilebiliyor. Elbette sevilen sanatçıları sahnede görmek istemek çok doğal. Tanıdığımız bir oyuncunun performansını merak edebiliriz. Bunun hiçbir sakıncası yok.
Ancak sorun, tanınmış olmayı kaliteli sanatın tek ölçüsü hâline getirdiğimizde başlıyor.

Peki, hiç tanımadığımız bir oyuncunun bizi koltuğumuzda çivileyebilecek kadar güçlü bir performans sergileyebileceğini unuttuk mu?
Bir amatör tiyatro grubunun aylarca çalışarak ortaya çıkardığı oyun, neden yalnızca oyuncuların isimleri afişte büyük harflerle yazılmadığı için yeterince ilgi görmüyor?

Bir oyuncunun iyi oyuncu olabilmesi için önce televizyona çıkması mı gerekiyor?
Demek ki önce meşhur olacağız, sonra tiyatro yapacağız!

O hâlde tiyatro okullarını kapatalım, prova salonlarını boşaltalım. Genç oyuncularımıza da şöyle bir tavsiyede bulunalım:
“Çocuklar, önce bir dizide oynayın, biraz popüler olun, sosyal medyada takipçi toplayın. Oyunculuk eğitimini sonra düşünürüz. Seyirci sizi tanımadan sahneye çıkmanız biraz riskli!”

Ne kadar saçma, değil mi?
Oysa tiyatro, yalnızca tanıdık yüzleri seyretme sanatı değildir. Tiyatro, insanı insana anlatma sanatıdır. Bir karakterin içine girebilmek, onun acısını, sevincini, öfkesini seyirciye geçirebilmek; bazen tek bir bakışla, bazen bir susuşla yüzlerce insanın yüreğine dokunabilmektir.
Ve bunun için ünlü olmak gerekmez.

Bazen küçücük bir sahnede, hiçbir televizyon dizisinde görmediğiniz bir oyuncu çıkar karşınıza. Bir cümle kurar, bir hareket yapar, bir susar… Siz o akşam eve başka bir insan olarak dönersiniz.
Bazen de çok büyük bir isim, çok büyük bir afiş, çok büyük bir reklam kampanyasıyla gidersiniz bir oyuna. İki saat sonra kendinize şu soruyu sorarsınız:
“Ben şimdi ne izledim?”

Elbette her ünlü oyuncu kötü, her amatör oyuncu iyidir demiyoruz. Böyle bir genelleme yapmak da sanatın kendisine haksızlık olur. Profesyonellik de amatörlük de kendi içinde çok değerli işler çıkarabilir. Önemli olan isim değil, sahnede ortaya konan iştir.
Üstelik amatör tiyatro, kötü tiyatro demek değildir. Amatörlük çoğu zaman bu işi para kazanmak için değil, sevdiği için yapmayı anlatır. Bir insanın sanat için ayırdığı zamanı, emeği ve heyecanı küçümsemek yerine takdir etmek gerekir.

Avrupa’da Türk tiyatrosu yapan ekiplerin en büyük ihtiyaçlarından biri de tam olarak bu: Görünür olmak ve emeklerinin karşılığında seyirciden destek görmek.

Çünkü burada bir tiyatro ekibini ayakta tutmak, yalnızca oyuncu bulmakla olmuyor. İnsanları bir araya getirmek, eğitmek, yetiştirmek, oyun çıkarmak ve her defasında seyircinin karşısına yeniden çıkabilmek gerekiyor.
Bizler bazen bir oyunu sahnelemek için aylarca uğraşıyoruz. Oyuncularımıza eğitim veriyoruz. Sahneye çıkma cesareti kazandırıyoruz. Kimi ilk kez repliğini ezberliyor, kimi ilk kez ışıkların altında duruyor, kimi zamanla çok başarılı bir oyuncuya dönüşüyor.
Bunların hepsi bir gelişim hikâyesi.

Ama seyircinin bir kısmı afişe bakıp yalnızca tanıdığı bir isim arıyor.
Oysa belki de o akşam izleyeceğiniz oyun, hayatınız boyunca unutmayacağınız bir performansa dönüşecek. Belki sahnede henüz keşfedilmemiş bir yetenekle karşılaşacaksınız. Belki de geleceğin çok iyi oyuncularından birini ilk kez o küçük salonda izleyeceksiniz.
Sanatın en güzel tarafı biraz da bu değil mi? Keşfetmek!
Bir de işin başka bir boyutu var.

Ünlü bir oyuncunun sahneye çıkması elbette değerlidir. Ama o oyuncunun arkasında görünmeyen onlarca insanın emeği olduğunu da unutmamak gerekir. Tiyatroyu tek bir isim yaratmaz. Yazarından yönetmenine, oyuncusundan ışıkçısına, dekorcusundan sahne arkasındaki gönüllüsüne kadar herkesin katkısıyla ortaya çıkar.
Tiyatro bir ekip işidir. Alkış tek bir kişiye yönelse bile emek çoğu zaman onlarca kişiye aittir.
Belki de artık seyirci olarak kendimize başka sorular sormanın zamanı gelmiştir:
Bu oyunun bana anlatmak istediği ne?
Oyuncular karakterlerini ne kadar iyi taşıyor?
Yönetmen nasıl bir dünya kurmuş?
Bu oyun bende nasıl bir iz bıraktı?
Yoksa tek merakımız, sahnede gördüğümüz kişinin televizyondaki kişi olup olmadığı mı?
Çünkü tiyatro salonuna girerken yanımızda taşıdığımız en önemli şey, bir ünlünün fotoğrafını çekme isteği değil, sanatla karşılaşmaya açık bir merak olmalı.
Ve unutmayalım: Bir sanatçının tanınması, onun değerini artırabilir ama tanınmayan bir sanatçının değerini ortadan kaldırmaz.

Bir oyuncunun ünlü olmaması, yeteneksiz olduğu anlamına gelmez. Bir oyunun afişinde büyük bir isim olmaması, o oyunun küçük olduğu anlamına gelmez.

Belki de biraz da küçük salonlara, bağımsız topluluklara, yeni oyunculara ve kendi imkânlarıyla sanat üretmeye çalışan insanlara şans vermeliyiz.
Çünkü sanat yalnızca ünlülerin sahneye çıktığı yerde yaşamaz. Bazen en gerçek sanat, henüz kimsenin tanımadığı insanların büyük bir tutkuyla perde açtığı o küçük sahnede doğar.
Son olarak küçük bir önerim var:
Bir gün bir tiyatro oyunu seçerken oyuncuların isimlerini kapatın. Afişe yalnızca oyunun konusuna bakarak karar verin. Tanımadığınız bir ekibin oyununa gidin. Belki hayatınızın en güzel tiyatro deneyimlerinden birini yaşayacaksınız.
Hem kim bilir, belki de o akşam izlediğiniz oyuncu bir gün çok ünlü olacak.
O zaman da yıllar sonra gururla şöyle dersiniz:
“Ben onu ilk keşfedenlerdenim!”
Ama ne olur, o zamana kadar beklemeyin.
Çünkü tiyatronun alkışa ihtiyacı var; alkışın ise ünlü bir isme değil, sahnedeki emeğe borcu var.
Perde açılsın. Ama bu kez gözlerimiz yalnızca ünlüleri aramasın!
 
MEHTAP ÖZKAN
Maya Kultur Verein